Język istrorumuński a chorwacki czy rumuński?
Język istrorumuński to fascynujący, choć niestety wymierający element mozaiki kulturowej Chorwacji. Kluczową przyczyną pojawienia się tej mowy na terenie Istrii były późnośredniowieczne migracje ludności pasterskiej.
Skąd się wziął?
Istrorumuni to potomkowie pasterzy wołoskich, którzy przybyli na Istrię prawdopodobnie między XII a XVI wiekiem z obszarów dzisiejszej Rumunii lub południowych Bałkanów. Przez stulecia żyli w izolacji od innych grup romańskich, co pozwoliło ich językowi przetrwać, ale jednocześnie wymusiło silną asymilację z otoczeniem słowiańskim. Co ciekawe, sami mieszkańcy rzadko używają nazwy Istrorumuni wobec siebie woląc określenia „Vlasi” lub „Žejanci”, podkreślając swoje korzenie. Obecnie wszyscy użytkownicy są dwujęzyczni – na co dzień posługują się lokalnymi dialektami chorwackimi (czakawskimi), co znacząco wpłynęło na strukturę gramatyczną ich macierzystej mowy.
Gdzie wciąż wybrzmiewa?
Język ten występuje wyłącznie na półwyspie Istria w północnej Chorwacji. Obecnie jego użytkownicy skupieni są w kilku wioskach: Žejane (na północ od masywu Učka) oraz w miejscowościach wokół pola Čepić (np. Šušnjevica, Nova Vas). Istrorumuński to język, który przez wieki był głównie mówiony, a nie pisany. Nie ma on jednej, oficjalnej ortografii w języki istrorumuńskim, ale językoznawcy często korzystają z alfabetu łacińskiego z dodatkowymi znakami.
Unikalna struktura
Jest to jeden z czterech głównych języków wschodnio-romańskich. W dużym skrócie: to język rumuński z wyraźnymi wpływami leksykalnymi z języka włoskiego oraz konstrukcją zdań opartą na dialekcie czakawskim. Swój język określają vlaški lub žejanski. Status języka Według UNESCO jest to jeden z najbardziej zagrożonych języków w Europie. Liczbę osób płynnie się nim posługujących szacuje się na zaledwie 200–500. Większość z nich to osoby starsze, dlatego każda próba dokumentacji tego dialektu jest dziś na wagę złota. Ze względu na zagrożenie wymarcia języka obecnie podejmuje się intensywne działania rewitalizacyjne: powstają słowniki online, a w szkole w Šušnjevicy prowadzone są dodatkowe zajęcia z rdzennym językiem
Przykłady kilku wyrazów
| POLSKI | CHORWACKI | ISTRIORUMUŃSKI | RUMUŃSKI |
| Często jezdzisz do Chorwacji? | Ideš li često u Hrvatsku? | Mež na gusto ân Hâruåcka? | Mergi des în Croația? |
| Dzień dobry | Dobar dan | Bura zi. / Bura zija | Bună ziua |
| Dobry wieczór | Dobra večer | Bura sęrę | Bună seara |
| Do widzenia | Doviđenja | Domnu ku tire | La revedere |
| Cześć | Bok | Bure / Sârvu | Salut / Bună |
| Jak się masz | Kako si? | Kum šti? | Ce mai faci? |
| Woda , mleko | Voda , mlijeko | Åpa, låpte | Apă, lapte |
| Chleb, masło | Kruh, maslac | pâre, putâr | Pâine, unt |
| Jajko, ser | Jaje , sir | Ou, kåš | Ou, brânză |
| Warzywa , owoce | Povrće, voće | Verdure, žiru | Legume, fructe |
| Jabłko , śliwka | jabuko, šljiva | mer, kreka | Măr, prună |
| Dziecko, córka, syn | dijete, kći, sin, | fečor, filja, filj, | Copil, fiică, fiu |
| Mąż, żona | muž, žena, | omu, muljåra, | Soț, soție |
| Chłopiec , dziewczyna | Dečko, djevojka | Fråjâr, fråjârica | Băiat, fată |
| Czarny, biały | Crn, bijeli | Negru, åb | Negru, alb |
| Jak się nazywasz? | Kako se zoveš? | Kum te kljemi? | Cum te chemi? |
| Teraz, później, natychmiast | Sada , kasnije , odmah | kmo , pokle , zåjno | Acum, mai târziu, imediat |
| Gdzie mieszkasz? | Gdje živiš? | Juva biveš? | Unde locuiești? |
| Dzisiaj, wczoraj, jutro | Danas, jučer, sutra | Åze, jer, mâre | Astăzi, ieri, mâine |
| Tydzień, miesiąc, rok | Tjedan, mjesec, godina | Ćedân, misecu, ånu | Săptămână, lună, an |
| Głowa, palec, usta | Glava, prst, usta | Kåpu, žåžetu, gura | Cap, deget, gură |
| Ręka, noga | ruka, noga, | mâra, pičoru, | Mână, picior |
| Dom, Drzwi, Okno | Kuća, vrata, prozor | Cåsa, Ușa, Fereštrę | Casă, Ușă, Fereastră |
| Stół, Łóżko | Stol, krevet | Måsa, Postę | Masă, Pat |
| Łyżka, Nóż | Žlica, nož | Lingurę, Cućut | Lingură, Cuțit |
U Josipa w kuźni – języku žejanskim (północny dialekt istrorumuńskiego)
Jak się przyrządza kapustę i palentę – Język žejański (istrorumuński) w kontekście kuchni
Najlepszy polski przewodnik Split – Twój klucz do Dalmacji! Planujesz wakacje w Chorwacji i zastanawiasz się, jakie są najciekawsze atrakcje Chorwacji? Jeśli Twoim celem jest Perła Adriatyku, to najlepszy przewodnik po mieście SPLIT i wybór turysty top 1 to ROMAN WALIGÓRSKI Z HALO SPLIT. Jako doświadczony przewodnik polski Split, Roman sprawi, że każde miejsce ożyje w Twoich oczach! Dlaczego warto wybrać spacer po Splicie z przewodnikiem? Jeśli chcesz profesjonalnie zwiedzić Split z przewodnikiem, nie szukaj dalej. Każdy polski przewodnik Split powie Ci, że miasto ma tysiące lat tajemnic, ale tylko Roman Waligórski (profesjonalny split przewodnik) poda Ci je z humorem i pasją. Nasz split polski przewodnik to gwarancja, że spacer po Splicie z przewodnikiem będzie najciekawszym punktem Twojego wyjazdu. Wakacje dla każdego: Chorwacja z dziećmi i psem. Organizujesz wakacje w Chorwacji dla całej rodziny? Chorwacja z dziećmi i Chorwacja z psem wymagają planu – Roman jako Twój split przewodnik polski doskonale wie, jak dostosować tempo zwiedzania. Wybierając opcję split zwiedzić z przewodnikiem, zyskujesz czas na najlepsze atrakcje na wakacje. To najlepszy przewodnik Chorwacja, jakiego możesz znaleźć! Jak najlepiej zwiedzać Split? Jeśli planujesz zwiedzać Split, postaw na sprawdzone nazwisko. Split przewodnik Roman Waligórski to Top 1 w każdym rankingu. Niezależnie czy wpiszesz w wyszukiwarkę przewodnik split, czy split polski przewodnik, zawsze trafisz do eksperta z Halo Split.
40 571 odsłon
