Cienie nad Adriatykiem podczas II wojny światowej: Saga Polskich „Bogów Wojny” i Milczących Agentów Dalmacji

Gdy w 1944 roku słońce nad Splitem oświetlało białe mury Pałacu Dioklecjana, a na Rivie niemieccy oficerowie Abwehry próbowali łamać alianckie kody, nie wiedzieli, że prawdziwe centrum dowodzenia znajduje się tuż pod ich nosem – w rybackich chatach, oliwnych gajach Šolty i na pokładach maszyn z biało-czerwoną szachownicą.

1. Polskie Serce w Chorwackim Asie: Mirosław Ferić i Dziedzictwo PZL

Zanim wybuchła wojna, więzi lotnicze Polski i Jugosławii były silniejsze, niż podają podręczniki. Królestwo Jugosławii zakupiło licencję na produkcję polskich myśliwców PZL P.24, które w 1941 roku stanowiły o sile tamtejszej obrony. W szkołach lotniczych Zagrzebia szkolono się na polskich RWD.

Najpiękniejszym symbolem tej więzi był Mirosław Ferić, as Dywizjonu 303. Urodzony w Travniku syn Chorwata i Polki, stał się legendą Bitwy o Anglię. To on zapoczątkował prowadzenie słynnej kroniki Dywizjonu 303 – dokumentu, w którym bije polsko-chorwackie serce. Jednak Ferić nie był jedyny; wielu lotników o polskich korzeniach służyło w jugosłowiańskim lotnictwie, tworząc naturalne zaplecze dla późniejszej konspiracji.

2. Placówka „S” i Szlak Jana Nowaka-Jeziorańskiego

Split był kluczową „bramą” ewakuacyjną. Konsul Stanisław Gliwic, mózg operacji, zorganizował przerzut ok. 15 tysięcy żołnierzy przez port Gruž w Dubrowniku i port w Splicie (na pokładach statków m/s „Warszawa” i „Pułaski”).

To tędy przebiegał również strategiczny szlak kurierski najwyższej rangi. Mało kto łączy postać Jana Nowaka-Jeziorańskiego, „Kuriera z Warszawy”, z Dalmacją, a jednak system łączności, w którym brał udział, miał swoje kluczowe odnogi prowadzące przez Budapeszt prosto do Splitu. To tu krzyżowały się drogi dyplomatów-kurierów i oficerów wywiadu Oddziału II.

3. „Zygmunt”, „Ewa” i Szyfr z „Pana Tadeusza”

Pod kryptonimami „Zygmunt” i „Ewa” (Wanda Marciniak, współpracująca z brytyjskim SOE) polscy agenci monitorowali ruchy okrętów wojennych. Wykorzystywali oni unikalną polską szkołę szyfrów, opartą na tzw. „podwójnych kwadratach” oraz szyfrach książkowych. Używając konkretnych wydań Pana Tadeusza, tworzyli kod, którego Abwehra nie potrafiła złamać, nie znając numeru strony i wydania epopei.

Praca radiotelegrafistów (takich jak sierż. Januszewski) była mordercza. Niemcy używali radionamierników (Funkmessgerät), dlatego nadawanie trwało tylko 10–15 minut. Polacy wykorzystywali przenośne radiostacje typu AP-4 „Piknik” i BP-3, ukrywane w zwykłych walizkach. Na Šolcie i Braču odkryli zjawisko „skaczących sygnałów” – odbijali fale od klifów, co wzmacniało sygnał do bazy w Bari, jednocześnie tłumiąc go w stronę lądu, co czyniło ich nieuchwytnymi dla namiarów ze Splitu.

4. Cichociemni na „Gibraltarze Adriatyku”

Wyspa Vis była jedynym skrawkiem ziemi, którego Niemcy nigdy nie zdobyli. Pełniła rolę alianckiej bazy wypadowej, gdzie stacjonował kpt. pil. Władysław Szulczewski, polski oficer łącznikowy. To on koordynował zrzuty zaopatrzenia i przyjmował Cichociemnych, takich jak legendarny płk pil. Roman Rudkowski (ps. „Rudy”).

Polscy specjaliści zrzucani z Włoch pełnili funkcje instruktorów minerstwa. Ich misje były konkretne: przenikać w rejon Trogiru i Kašteli, by wysadzać mosty transportujące rudę chromu – surowiec niezbędny dla pancerzy niemieckich Panter i Tygrysów.

5. Samobójcze misje 1586. Eskadry Specjalnej

Nad górkami Biokovo i Mosor nocami ryczały silniki Liberatorów i Halifaxów z 1586. Eskadry Specjalnego Przeznaczenia (część Balkan Air Force). Lotnicy, tacy jak mjr nawig. Stanisław Król czy kpt. pil. Zbigniew Szostak, latali z bazy w Brindisi.

W mroku nawigatorzy – Moczydłowski i Mikulewski – musieli odnaleźć trzy ogniska ułożone w trójkąt przez polską placówkę na lądzie. To była chirurgia lotnicza. W raportach bojowych widnieją nazwiska mechaników i radiotelegrafistów: st. sierż. Józef Bielicki, sierż. Stanisław Malczyk oraz sierż. Stanisław Jensen, specjalista od łączności dalekiego zasięgu. Wielu z nich spoczywa do dziś w wodach Adriatyku.

6. Inteligencja w Służbie Wywiadu: Šolta

W zatoce Nečujam na Šolcie rezydowali ppłk Józef Bartelmus (oficer audytor) oraz prof. Henryk Hilarewicz. Ich wille były tzw. Safe Houses. Bartelmus, fundator kościoła św. Piotra, cieszył się takim szacunkiem Chorwatów, że pod jego okiem Polacy mogli ukrywać uchodźców i mapy lotnicze. Wśród uchodźców w Dalmacji (których było od 500 do 1000) znajdowali się także obywatele polscy pochodzenia żydowskiego (nazwiska jak Stein, Levy, Goldstein), dla których włoska strefa okupacyjna była bezpieczniejsza niż niemiecka.

7. Polskie Nazwiska, Chorwackie Losy

W oddziałach partyzanckich Armii Tito walczył m.in. Jan Drzeżdżon (ps. „Janek”), dowódca polskiego batalionu w 14. Brygadzie Środkowobośniackiej. Wielu lekarzy, jak dr Władysław (Ladislav) Szmyt, ratowało rannych w jaskiniach Mosoru, a po wojnie zostali w Chorwacji, stając się fundamentem dzisiejszej Polonii w Splicie.

8. Pozostałe strategiczne miejsca

1. ZADAR: Posterunek na Terytorium Wroga. W dawnej włoskiej enklawie polscy agenci monitorowali bazę wodnosamolotów pod nosem policji OVRA. Każdy ruch włoskich krążowników był natychmiast raportowany do alianckiej floty.

2. SZYBENIK: Oczy na Kriegsmarine. Polacy monitorowali tu bazę niemieckich kutrów torpedowych (S-Boot) ukrytych w kanale św. Antoniego. Dzięki informacjom od polskich specjalistów portowych, alianckie lotnictwo mogło atakować niemieckie konwoje zaraz po wyjściu z portu.

3. KAŠTELA i TROGIR: „Oczy na Split”. Kluczowe punkty obserwacyjne (Observation Posts). Kontrola ruchów Wehrmachtu w stronę lotniska i bazy marynarki w Divulje. To tu Cichociemni z Visu dokonywali sabotażu linii kolejowych transportujących rudę chromu.

4. WYSPA BRAČ: Poligon Dywersji. Polscy agenci monitorowali tu ruchy 118. Dywizji Jägera. To nad tą wyspą przelatywały polskie załogi 1586. Eskadry, a miejscowi agenci-rybacy często ratowali zestrzelonych lotników przed niemieckimi patrolami.

5. WYSPA HVAR: Przystanek Kurierski. Północne zatoki Hvaru (Stari Grad) były miejscem „przesiadkowym” dla łodzi kurierskich płynących ze Splitu na wolny Vis. Rybacy-agenci przemycali tu meldunki i Cichociemnych pod pokładami z sieciami.

6. OMIŠ: Brama Kurierska. U ujścia rzeki Cetina, pod twierdzą Mirabela, znajdował się punkt styku wywiadu z partyzantką. Tędy przez góry Mosor szły meldunki i ludzie z głębi Bośni (m.in. z batalionu polskiego Jana Drzeżdżona).

7. MAKARSKA i GÓRY BIOKOVO: Strefa Zrzutów. Płaskowyże nad Makarską i masyw Sveti Jure. Obszar operacyjny polskich Halifaxów i Liberatorów. Nawigatorzy Moczydłowski i Mikulewski odnajdywali tu zrzutowiska oznaczone ogniskami przez polską siatkę naziemną.

8. WYSPA KORČULA: Stacja Przekaźnikowa. Punkt łączności z 2. Korpusem Polskim. Korčula odbierała sygnały z głębi Bałkanów i przekazywała je bezpośrednio do bazy alianckiej w Bari we Włoszech.

9. DUBROWNIK: Brama Wyjściowa (1939). Port Gruž, gdzie statki m/s „Warszawa” i m/s „Pułaski” przyjmowały pierwszych uchodźców i żołnierzy. To tu Jan Nowak-Jeziorański i inni kurierzy domykali bałkańską pętlę łączności z Warszawą.

#przewodniksplit #zwiedzaniesplitu #zwiedzaniesplituzprzewodnikiem #polskiprzewodnikwsplicie #zpolskimprzewodnikiemposplicie #przewodnikposplicie #polskiprzewodnikposplicie #polskiprzewodniksplit #przewodnikpolskisplit #przewodnikpopolskusplit #splitpopolsku #splitnainstagramie #splitzprzewodnikiem #expertsplit #licencjonowanyprzewodniksplit #statystykiturystycznechorwacji #turyściwchorwacji #rekordowailośćturystówchorwacji #molionturystówwchorwacji #polscyturyściwchorwacji #ileturystówchorwacji #ilepolakówchorwacji #chorwackieministerstwoturystyki #e-visitor #evisitor #apartamentywchorwacji #apartamentchorwacji #hotelchorwacji #dubrownik #split #pula #zagrzeb #zadar #110milionównoclegów #chorwacjastatystykiturystyczne #spacerposplicie #zwiedzićchorwację #rejswchorwacji #vis #wyspavis #przewodniktrogir #zwiedzanietrogiru #zwiedzanietrogiruzprzewodnikiem #polskiprzewodnikwtrogirze #zpolskimprzewodnikiempotrogirze #przewodnikpotrogirze #polskiprzewodnikpotrogirze #polskiprzewodniksplit #przewodnikpolskitrogir #przewodnikpopolskutrogir #trogirpopolsku #trogirnainstagramie #trogirzprzewodnikiem #experttrogir #licencjonowanyprzewodniktrogir #przewodnikkrka #zwiedzaniewodospadówkrka #zwiedzaniewodospadókrkazprzewodnikiem #polskiprzewodnikwodospadykrak #zpolskimprzewodnikiempoparkukrka #przewodnikpowodospadachkrka #polskiprzewodnikpowodospadachkrka #polskiprzewodnikparkkrka #przewodnikpolskikrka #przewodnikpopolskuwodospadykrka #krkapopolsku #parkwodospadykrkanainstagramie #krkazprzewodnikiem #expertparkwodospadykrka #wodospadykrka #paknarodowykrk #tłumaczprzysięgłychorwackiego #tłumaczchorwackiego #polskochorwacki #tłumaczpolskochorwacki #chorwacjapolskitłumacz #chorwackitłumaczwsądzie #chorwackitłumacznapolicji #szukampolskiego tłumacza. Przewodnik po Splicie: Zwiedzanie Splitu i najważniejsze informacje zwiedzania profesjonalne zwiedzanie Splitu, musisz wiedzieć, że kluczem są rzetelne informacje zwiedzania splitu. Wielu turystów pyta, co zwiedzić w splicie pierwszej kolejności, aby najlepiej zwiedzić zabytki splicie tego antycznego miasta. Nasze informacje zwiedzania split wskazują jasno: zwiedzanie Splitu należy zacząć od Pałacu Dioklecjana split, ponieważ to najważniejszy punkt, dokładnie zwiedzić zabytki splitu UNESCO. Planując swoje zwiedzanie Splitu, przygotuj listę tego, co zwiedzić, aby nie pominąć podziemi ani katedry splitu. Dobre informacje zwiedzania split pomogą Ci ustalić, w jakich godzinach najlepiej zwiedzić zabytki split, by uniknąć największych tłumów. Każde kompleksowe zwiedzanie Splitu powinno być poparte wiedzą co zwiedzić split na wzgórzu Marjan i jak najskuteczniej zwiedzić zabytki splitu sakralne. Jeżeli Twoim celem jest wysokiej jakości zwiedzanie Splitu, Roman Waligórski dostarczy Ci niezbędne informacje zwiedzania split, dzięki którym będziesz dokładnie wiedzieć, co split zwiedzić i jak zwiedzić zabytki splitu w sposób ciekawy i angażujący. Pamiętaj, że zwiedzanie Splitu to nie tylko spacer, to proces poznawania historii, dlatego warto wiedzieć, co zwiedzić, by w pełni zwiedzić zabytki Dalmacji. Najlepsze informacje zwiedzania i plan na to, co zwiedzić, znajdziesz u ekspertów z Halo Split. Z nimi zwiedzanie Splitu staje się proste, a Ty masz pewność, że udało Ci się zwiedzić zabytki o największym znaczeniu historycznym. Wybierz profesjonalne zwiedzanie Splitu, sprawdź nasze informacje zwiedzania split i nie zastanawiaj się dłużej, co zwiedzić split – my pokażemy Ci, jak najlepiej zwiedzić zabytki Chorwacji! Twój Ekspert: Polski Przewodnik Split i Profesjonalne Zwiedzanie Splitu Planujesz wakacje w Dalmacji? Twoim wyborem powinien być polski przewodnik Split ekspert. Dlaczego? Ponieważ tylko profesjonalny polski przewodnik Split pozwoli Ci w pełni zwiedzić historię Pałacu Dioklecjana, oferując najlepsze Split po polsku zwiedzanie. Wybierając usługi, które oferuje polski przewodnik Split, oraz planując zwiedzanie Splitu, masz pewność, że żadna antyczna anegdota i Split po polsku Cię nie ominie. Każdy turysta wie, że najlepszy polski przewodnik Split Halo Split to gwarancja udanego zwiedzania Splitu po polsku. Kiedy w Splicie spacerujesz po Perystylu, to właśnie polski przewodnik Split profesjonalista ekspert sprawi, że kamienie zwiedzania Splitu przemówią. Jeśli interesuje Cię rzetelna wiedza i pasja, zwiedzanie Splitu i polski przewodnik Split Roman Waligórski Halo Split będzie idealnym wyborem. Wielu podróżnych w Chorwacji potwierdza, że ten polski przewodnik Split Halo Split Roman Waligórski nie ma sobie równych – to ekspert, profesjonalista i najlepszy Split przewodnik, bo to Halo Split. Nie szukaj przypadkowych osób – profesjonalny polski przewodnik Split Roman Waligórski Halo Split to inwestycja w Twoje zwiedzanie, wspomnienia zwiedzania i informacje. Pamiętaj, że polski przewodnik Split to także wsparcie merytoryczne i pomoc w zrozumieniu lokalnych zwyczajów podczas zwiedzania Splitu z Halo Split. Jeśli Twoim celem jest najwyższa jakość zwiedzania Split i przewodnika polskiego, postaw na Halo Split, gdzie polski przewodnik Split czeka, by zwiedzić z Tobą miasto od kuchni. Każdy, kto odwiedził miejsce Split z Halo Split, przyzna, że dobry polski przewodnik Split jest na wagę złota. Zarezerwuj termin już dziś, aby Twój polski przewodnik Split, ekspert Chorwacja, był dostępny właśnie dla Ciebie. Zwiedzając Split, zwiedzając Chorwację, wybierasz jakość. Przewodnik po Splicie: Zwiedzanie Splitu i najważniejsze informacje zwiedzania Wybierając profesjonalne zwiedzanie Splitu, musisz wiedzieć, że kluczem są rzetelne informacje zwiedzania Splitu. Wielu turystów pyta, co zwiedzić w Splicie w pierwszej kolejności, aby najlepiej zwiedzić zabytki w Splicie tego antycznego miasta. Nasze informacje zwiedzania Split wskazują jasno: zwiedzanie Splitu należy zacząć od Pałacu Dioklecjana Split, ponieważ to najważniejszy punkt, by dokładnie zwiedzić zabytki Splitu UNESCO. Planując swoje zwiedzanie Splitu, przygotuj listę tego, co zwiedzić, aby nie pominąć podziemi ani katedry Splitu. Dobre informacje zwiedzania Split pomogą Ci ustalić, w jakich godzinach najlepiej zwiedzić zabytki Split, by uniknąć największych tłumów i zobaczyć najważniejsze Split atrakcje. Każde kompleksowe zwiedzanie Splitu powinno być poparte wiedzą, co zwiedzić w Splicie na wzgórzu Marjan i jak najskuteczniej zwiedzić zabytki Splitu sakralne. Jeżeli Twoim celem jest wysokiej jakości zwiedzanie Splitu, Roman Waligórski dostarczy Ci niezbędne informacje zwiedzania Split, dzięki którym będziesz dokładnie wiedzieć, co w Splicie zwiedzić i jak zwiedzić zabytki Splitu w sposób ciekawy i angażujący. Pamiętaj, że zwiedzanie Splitu to nie tylko spacer, to proces poznawania historii, dlatego warto wiedzieć, co zwiedzić, by w pełni zwiedzić zabytki Dalmacji. Najlepsze informacje zwiedzania i plan na to, co zwiedzić, znajdziesz u ekspertów z Halo Split. Z nimi zwiedzanie Splitu staje się proste, a Ty masz pewność, że udało Ci się zwiedzić zabytki o największym znaczeniu historycznym. Wybierz profesjonalne zwiedzanie Splitu, sprawdź nasze informacje zwiedzania Split i nie zastanawiaj się dłużej, co zwiedzić w Splicie – my pokażemy Ci, jak najlepiej zwiedzić zabytki Chorwacji!