Pierwsze wzmianki o niej pochodzą już z I wieku n.e.Nazwa wyspy PAGUS czy PAG? Pliniusz Starszy rzymski pisarz i przyrodnik w swoim dziele wymienia wyspę pod nazwa Pagus oznaczało „wieś”, „okręg” lub „osadę”. Niektórzy badacze szukają źródła w greckim słowie pege, co oznacza „źródło wody”. Księżycowa Wyspa, jest inna od wszystkich o surowym, surrealistycznym wyglądzie, niemal pozbawionym roślinności krajobrazem. Jest efektem niszczycielskiej siły wiatru Bura. To tutaj białe, wapienne skały kontrastują z intensywnym błękitem Adriatyku. Z tym srogim wyglądem wyspy jest związana też klątwa, której jest sama natura czyli zimny silny wiatr Bura (osiąga prędkość nawet 200 km/h).  Sól niesiona przez wiatr niszczy niemal każdą roślinność. W wyniku czego wschodnia części wyspy wygląda jak martwa planeta czyli księżycowa wyspa.

O czym się dowiecie: twierdza **Fortica**, sól – „białe złoto”, Paški sir, koronki, oliwki…

Trochę historii

W kronikach Rzymianie wspominali również o antycznym mieście Cissa (dzisiejsza Caska), które było najważniejszym ośrodkiem na wyspie. Niestety w IV wieku n.e. nawiedziło potężne trzęsienie ziemi rzeczywiście spowodowało osunięcie się części antycznego miasta do morza. 

Legenda o Casce głosi: (Chorwacka Atlantyda) Było to miasto niezwykle bogate, ale jego mieszkańcy byli pyszni, chciwi i niemoralni. Pojawia się „Klątwa” zatopienia. Legenda głosi, że pewnego dnia anioł (lub według innych wersji dobra wróżka) pod postacią żebraka odwiedził Caskę, by sprawdzić, czy został tam choć jeden sprawiedliwy człowiek. Znalazł tylko jedną osobę (lub rodzinę), którą nakazał wyprowadzić z miasta, nie oglądając się za siebie. Gdy tylko opuścili mury, ziemia zadrżała, a Caska z hukiem zapadła się w głębiny morza. Do dziś nurkowie mogą oglądać pod wodą pozostałości murów i budowli, co tylko podsyca opowieści o „karze za grzechy”.

Fortica jako strażnik „Białego Złota” a Sól więcej niż przyprawa

Podróżując przez wyspę, nie sposób pominąć historycznych punktów, takich jak ruiny twierdzy Fortica z XVII wieku. Stojąc tuż za mostem paszkim (Paški most). W twierdzy Forticy dżemie historia  o czasach brutalnych walk z piratami i Uskokami. Dlaczego to miejsce było tak ważne? Strzegło ono dostępu do cennych złóż soli – „białego złota” wyspy. Sól z Pagu  służyła jako środek płatniczy. Robotnicy pracujący przy solanach (basenach solankowych) otrzymywali część wynagrodzenia w soli. Z czasów Wenecjan sól była fundamentem lokalnej gospodarki. Tutejsza sól uchodzi za jedną z najczystszych i najbogatszych w minerały w całej Europie. Sól z Pagu możecie zobaczyć również w Krakowie na skwerze „Mała Chorwacja”.

Błoto, które leczy: Tuż obok solan w mieście Pag znajduje się Segve – obszar z leczniczym błotem peloidowym. Jest ono bogate w minerały i pomaga w bólach reumatycznych. To darmowe, naturalne SPA ukryte w surowym krajobrazie.

2. Gastronomiczna Alchemia: Ser, Sól i Zioła

Pag to także wyspa unikalnych smaków. Czy wiedzieliście, że tutejsze owce jedzą „przyprawione” posiłki? Na księżycowej wyspie Pag, gdzie między surowymi kamieniami rosną zioła tj. dzika szałwia, nieśmiertelnik, oregano, tymianek… to jest pożywieniem owiec paskih. Dopełnieniem tego jest huragan wiatr Bura, wiejąc od strony lądu. Nanosi na wyspę drobinki soli morskiej, która osiada na roślinach. I tu już następuje naturalny proces peklowania  (Zjawisko Posolicy). Tradycyjnie, aby ser nie wysychał zbyt szybko i nabrał aromatu, naciera się go mieszanką oliwą i popiołem z drewna. To nadaje mu charakterystyczną, ciemniejszą skórkę i głęboki, ziemisty posmak.  Paški sir, najdroższy ser w Chorwacji o niepowtarzalnym smaku. Jak widzicie chorwackie owce nie jedzą soczystej zielonej trawy.

Nazwa i Pochodzenia (UE): Zarówno Paški sir (ser paszki), jak i Paška sol (sól morska) posiadają unijny certyfikat ChNP. Oznacza to, że ich autentyczność jest chroniona prawem, a nazwa może być używana wyłącznie dla produktów wytworzonych na wyspie według tradycyjnych metod.

Jagnięcina z Pagu: Dzięki tej „słonej diecie” mięso tutejszych jagniąt ma naturalny, ziołowy aromat, którego nie da się odtworzyć nigdzie indziej na świecie. To kulinarna magia alchemii w najczystszej postaci.

Anthony Bourdain: Legendarny szef kuchni i podróżnik odwiedził Pag w ramach swojego programu „No Reservations”. Był absolutnie zachwycony tutejszym serem i jagnięciną, twierdząc, że to smaki, których nie da się podrobić. To po jego wizycie Pag stał się obowiązkowym punktem na mapie światowych smakoszy.

3. Koronki Plecione Przez Czas. Matematyka w niciach

Koronka paszka ( Paška čipka )  to nie jest zwykła ozdoba. To dziedzictwo, które przetrwało dzięki dyscyplinie lokalnych kobiet. Koronkę paszka, jest tworzona bez użycia wzorników, jedynie na podstawie wyobraźni i przekazywanej z pokolenia na pokolenie wiedzy. To rzemiosło tak precyzyjne, że przypomina misterną pajęczynę utkaną z nici, a każda koronczarka nadaje swoim pracom unikalną duszę. W mieście Pag do dziś działa szkoła, która uczy tej techniki. Co ciekawe, koronek z Pagu nie da się prać ani prasować w tradycyjny sposób – ich struktura jest tak gęsta i sztywna, że przypomina raczej rzeźbę niż tkaninę. Cesarzowa Maria Teresa była największą ambasadorką wyspy w XVIII wieku. Zafascynowana precyzją wykonania koronek paszkich, sprowadziła koronczarkę z Pagu do Wiednia, aby uczyła tej sztuki na dworze. Dzięki niej koronka stała się symbolem luksusu w całej Europie Środkowej. Była ozdoba między innymi cesarskich stołów i damskich sukien. Koronka Paszka (UNESCO): W 2009 roku sztuka tworzenia koronki igłowej z Pagu została wpisana na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. To „białe złoto” (termin ten stosuje się zamiennie do koronki i soli)

4. Lun: Gaj Oliwny z czasów Biblijnych – kapsuła czasu

Lun to jedne z najstarszych gajów oliwnych na świecie. Znajduje się w nim ponad 80 000 drzew oliwnych, z których najstarsze liczy sobie około 2000 lat, tworzy żywe muzeum natury.  To nie są drzewa sadzone ręką człowieka, lecz dzikie oliwki (Olea oleaster). Zaskakującym jest fakt, iż badania genetyczne wykazały, że każde drzewo w Lun ma unikalny kod DNA. Nie są to klony, jak w większości komercyjnych gajów. Najstarsze oliwki pochodzą z czasów, gdy Cesarstwo Rzymskie jeszcze oficjalnie istniało. Ich pnie nie rosną prosto – są skręcone przez wiatr i czas w fantazyjne, niemal groteskowe kształty, które przypominają zastygłe w ruchu postacie. Gaje oliwne w Lun są chronione jako rezerwat botaniczny od 1963 roku i są uznawane za jeden z trzech najważniejszych tego typu obiektów na świecie (obok Izraela i Grecji). Spacer wśród tych powykręcanych, srebrzystych pni pozwala poczuć prawdziwy oddech antycznej historii. Oliwka stała się symbolem: pokoju, pojednania, długowieczność, nieśmiertelności, siły, odrodzenia, bogactwa, dobrobytu, zwycięstwa i mądrość, 

5. Trójkąt Paszki: Nowoczesna tajemnica

W 1999 roku na wzgórzu Tatinja odkryto dziwną formację skalną w kształcie trójkąta równoramiennego. Kamienie wewnątrz trójkąta różnią się strukturą od tych na zewnątrz (po naświetlaniu UV świecą na czerwono). Szybko pojawiły się teorie o klątwach ufologicznych i lądowiskach obcych cywilizacji.  Podsycając temperaturę  o „kosmicznym” pochodzeniu wyspy. Choć naukowcy skłaniają się ku naturalnym procesom geologicznym. Miejsce to przyciąga rzesze ludzi szukających nadprzyrodzonych wrażeń.

Efekt Marsa: Krajobraz wschodniej części wyspy jest tak surowy, że wielokrotnie służył jako tło dla filmów science-fiction oraz kampanii reklamowych marek samochodowych premium. 

Północna część wyspy (Novalja) to mekka światowego clubbingu. Na scenach plaży Zrće występowali tacy giganci jak Armin van Buuren, Tiësto, Snoop Dogg czy Swedish House Mafia.

Wyspa Pag to miejsce kontrastów:

Między ciszą solnych pól a hukiem wiatru, między bielą skał a zielenią tysiącletnich oliwek. To miejsce, które trzeba poczuć wszystkimi zmysłami. Pag to wyspa, która nie wybacza słabości, ale hojnie nagradza tych, którzy chcą ją zrozumieć. To miejsce, gdzie natura i człowiek zawarli surowy pakt, a efekty tej współpracy są fascynujące. Czy to nie brzmi jak idealny plan na kolejną wyprawę? Jakie oblicze Pagu interesuje Cię najbardziej – jego historia, smaki czy może te tajemnicze, księżycowe krajobrazy?

Atrakcje, Festyny

1. Letni Karnawał w Pagu (Paški ljetni karneval)

To absolutny fenomen – najstarszy letni karnawał na Adriatyku, odbywający się nieprzerwanie od kilkudziesięciu lat (zwykle w ostatni weekend lipca).

• Paško Kolo: Najważniejszym punktem jest tradycyjny taniec w kręgu, wykonywany na głównym placu miasta. Tancerze występują w strojach ludowych, 
• Ciekawostka (Paška Robinja): Podczas karnawału wystawiany jest ludowy dramat „Niewolnica Paszka” (Paška robinja). To jedna z najstarszych tego typu sztuk w Europie, opowiadająca o miłości i niewoli.

2. Międzynarodowy Festiwal Koronki

(Međunarodni festival čipke) Odbywa się zazwyczaj w czerwcu w mieście Pag. W Pałacu Książęcym prezentowane są wtedy unikalne zbiory koronek, które na co dzień są ukryte.

4. Paška Sirijada (Festiwal Sera)

Zazwyczaj we wrześniu odbywa się święto poświęcone najsłynniejszemu produktowi wyspy – Paškiemu sirowi.

• Degustacje: Najlepsi producenci (w tym słynna Gligora z Kolan) wystawiają swoje stoiska. Można spróbować serów młodych, dojrzałych, a nawet tych dojrzewających w wytłoczynach z winogron czy ziołach. Wybierany jest najlepszy ser roku, a eksperci oceniają jego barwę, strukturę i oczywiście unikalny słony posmak.

5. „Novaljski fuš” (w Novalji)

W północnej części wyspy, w Novalji, organizowane są wieczory poświęcone tradycyjnej kuchni, gdzie króluje musić (lokalny makaron) i potrawy z dziczyzny lub jagnięciny. To bardziej kameralne imprezy, które skupiają się na zapachach i smakach dawnej Dalmacji.

Po przeczytaniu być może Pag skradnie twoje zmysły. Po zwiedzeniu Splitu z polskim przewodnikiem Romanem może udasz się w podróż na księżycowa wyspę PAG.